Onu hep dusun ama asla soz etme

Onu hep dusun ama asla soz etme

Onu hep dusun ama asla soz etme

Bazi sorular vardir, sorulmak icin kimseye ihtiyac duymaz. Aklima gelen en iyi orneklerden biri, “Uc kurusluk opera”sinda Bertolt Brecht’in sordugu ve operanin adi gibi uc kurusluk cevaplar verdigi Insan neyle yasar ? sorusudur. 11. Uluslararasi Istanbul Bienalinin kavramsal cervecesi olarak da belirlenmis bu sorunun kimseye ihtiyac duymamasinin sebebi ise kanimca cok basittir. Cunku Bertolt Brecht hakkinda hicbir fikri olmayan hatta Bienali istanbul’da bir semt zanneden insan bile yasaminin bir evresinde zaten kendine bu soruyu sormustur.

Peki insan neyle yasar?

Cevap Priamos’un oglu Paris için: “guzelliği bilgelik ve güce” tercih ederek, Tom Robbins’e göre: “askin nasil ölümsüz kılınacağını” ogrenerek ve benim içinse muhtemelen “yuksek seyler arayarak” olacaktır. Paris’in romantik, Tom Robbins’in şakacı ve kendimin de arsiz bir idealist oldugunu dusunerek gulumsuyor ve her insanin aslinda kucuk ya da buyuk, mutlaka bir amac icin nefes aldigina inaniyorum. Amac icin nefes almak demisken de uzun suredir anlamaya calistigim Almancasi “Nie davon reden, immer daran denken”, turkcesi ise “onu hep dusun ama asla soz etme” soyleminden bahsetmek istiyorum.

Ilk olarak Derek Sivers’in bir anlatiminda ogrendigim bu soylem sonradan savas oncesi Nazi Almanya’sini anlatan bir kitapta, ardindan Mesnevi’nin birinci cildinde, ve son olarak da Hz.Muhammed’in bir hadisinde karsima cikti. Nazi Almanyasinda politik buro, Mesnevi’de Rumi ve Hadis kitabinda Hz.Muhammed acikca ayni seyi soyluyor ve konuyu actiklari gibi kapatan turde bir emir veriyor olsalar da, Derek Sivers nedenlerini acik bir dille ifade ediyor.

1926 yilinda Kurt Levin, 1933 yilinda Wera Mahler, 1982 ve 2009 yilinda Peter Gollwitzer (ki kendisi bu calismayi anlatan kitap da yazmistir) 163 denek uzerinde farkli yillarda ve farkli insanlarla ayni deneyi yaparlar. Deneklerin tamami kendilerine verilen kagida kisisel hedeflerini yazarlar. Daha sonra deneklerin yarisi yani 81 kisi, odada bulunan digerlerine, kagida yazdigi kisisel hedeflerini anlatir. Diger 82 kisinin ise anlatmamasi istenir. Ardindan odadaki herkese 45 dakika zaman verilir ve hedefleri icin calismalari istenir ama calismalari bittigi anda 45 dakikanin dolmasini beklemeksizin durabilecekleri de soylenir. Hedefleri hakkinda konusmamis gruptaki insanlarin 45 dakikanin tamamini kullandiklari gozlenir. 45 dakikanin bitiminde kendilerine ne hissettikleri sorulduguna ise, cok calismalari ve katetmeleri gereken cok yol oldugunu ifade ederler. Deneyde ayaga kalkarak salondaki diger insanlara hedeflerini anlatan ilk gruba gelince durum biraz daha farkli. Hedeferi icin kendilerine verilen surenin ortalama 38 dakikasini kullandiklari gozlenir. Ne hissettikleri soruldugunda ise, kendilerini hedeflerine daha yakin hissettiklerini ve onemli olcude yol katettiklerini soylerler. Deneyden cikarilan bilimsel sonuclar ise oldukca ilginctir; Iki grubu birbirinden ayiran tek fark, bir tarafin hedeflerini soylemis, diger tarafin ise soylememis olmasi. Hedeflerinden bahsetmis olanlar daha az calismis ama daha cok ilerledikleri yanilgisina dusmuslerdir. Cunku gercek su ki; herhangi bir sosyal cevrede hedeflerinizden bahsettiginiz andan itibaren beyniniz size bir oyun oynuyor ve hedefinize dair gercek olmayan bir tatmin yasatiyor. Yasadiginiz tatminden dolayi cabalama durtunuzu kaybediyor ve dogal olarak hedefinizi gerceklestirmekten uzaklasiyorsunuz. Hedeflerinizden bahsetmediginiz durumda ise tatmin yasamanin tek caresi hedefe gercek anlamda ulasmak oldugundan, daha cok calisan ve amacini gerceklestiren kisi oluyorsunuz.

Gorunen o ki Insan – beyin arasi oyunlar insanlik tarihi kadar eski. Hz. Muhammed hadisinde: “Her kim sirrini saklar ise cabucak muradina erisir” derken Mesnevi’de Rumi “Sirlarin gonulde sakli kalirsa o muradin cabucak hasil olur” diye yol gosterir ve Nazi Almanya’sinin kendi hedefleri icin verdigi emrin Derek Siver’in ulastigi sonucla birebir ayni olmasi ise sadece talihsizliktir.

“Nie davon reden, immer daran denken” Onu hep dusun ama asla soz etme.

Cenenizi kapatma sansini asla kacirmayin.

 

Yuksek Seyler Ariyorum.

Share post:

  • /